Pompownia w Łobodnie. Wnętrze pompowni w Łobodnie. Dyspozytornia na ujęciu wody w Łobodnie. Stacja Pomp Wierzchowiska po modernizacji. Nowe pompy na ujęciu Wierzchowiska firmy Schiling Obudowa źródła i zbiornik wody czystej w Wierzchowisku

W ślad za zmianami ustrojowymi i gospodarczymi  Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji w Częstochowie wkroczyło na niełatwą drogę restrukturyzacji w nieznanym jeszcze kierunku rozwoju.

Przedsiębiorstwo komunalne stanęło w obliczu konieczności racjonalnego udokumentowania wszystkich kryteriów umożliwiających działanie w nowych warunkach gospodarki rynkowej. Na podstawie przepisów ustawy samorządowej oraz w celu zahamowania pojawiających się działań destrukcyjnych, powstała w roku 1991 propozycja utworzenia "Związku Komunalnego Gmin d/s Wodociągów i Kanalizacji".

Na bazie dobrze uzasadnionych motywów, popartych ekspertyzą w sprawie niepodzielności Centralnego Wodociągu Częstochowskiego, którym zarządzało przedsiębiorstwo, zachowanie tego technicznie grupowego wodociągu pozwoliłoby na utrzymanie dotychczasowego zakresu działania przedsiębiorstwa na terenie kilkunastu gmin zrzeszonych w Związku Komunalnym. Zgodnie z proponowanym zapisem w statucie Związek Komunalny przejąłby dwa podstawowe zadania: ustalanie strategii rozwoju branży wodociągowo - kanalizacyjnej w jego zasięgu terytorialnym i ustalanie opłat za pobieraną wodą i odprowadzane ścieki. Ta propozycja tymczasowego Zarządu tworzonego Związku Gmin przy pełnej aprobacie dyrektora i rady pracowniczej przedsiębiorstwa, doprowadziła do przyjęcia statutu przez zainteresowane gminy. W lutym 1992 roku Związek Komunalny został zarejestrowany.

Utworzenie Związku Komunalnego nie było związane z transformacją przedsiębiorstwa, chociaż w kilku miastach w Polsce powstały takie organizacje gospodarcze. Nowy podmiot gospodarczy powstał dla innego celu i inną rolę w przyszłości mu zaplanowano. Na wniosek dyrektora przedsiębiorstwa w październiku 1992 roku Związek Komunalny opracował na 5 lat program rozwoju branży wodociągowo - kanalizacyjnej w obszarze swego działania.

Zaczęły obowiązywać nowe zasady finansowania inwestycji. Z udziałem "lokalnego, własnego kapitału" wynegocjowano podział kompetencji między gminami, a Związkiem Gmin w zakresie współfinansowania budowy nowych obiektów wodno - kanalizacyjnych. Przy zastosowaniu takiego rozwiązania Związek Komunalny wspólnie z gminami, w odpowiedniej proporcji był w stanie realizować inwestycje kapitałochłonne w obszarach swego działania. Natomiast przedsiębiorstwo mogło modernizować istniejącą infrastrukturę zlokalizowaną w gminach ze środków własnych.

Kilkuletnie finansowanie obiektów z różnych źródeł, z zastosowaniem rozwiązań wg. standardów Unii Europejskiej spowodowało szybki wzrost tzw. współczynnika klasy nowoczesności. Obowiązujące zasady finansowania były również początkiem zmian w funkcjonowaniu ekonomicznym i prawno - organizacyjnym przedsiębiorstwa.

Wprowadzono wieloletni program obniżki kosztów działalności przedsiębiorstwa. Między innymi efektem tego programu w ciągu trzech lat było zmniejszenie do 10 % wskaźnika udziału kosztów energii w całkowitym koszcie wytwarzania oraz stopniowe obniżanie kosztów ogólnozakładowych. Kilkustopniowa reorganizacja doprowadziła m.in. do zlikwidowania deficytowych wydziałów eksploatacji, działających poza obszarem wodociągu grupowego, których mienie przekazano gminom. Ta reorganizacja wpłynęła istotnie na zmianę struktury pionów i zmniejszyła ilość komórek organizacyjnych w przedsiębiorstwie. Utworzenie w latach 1989 - 1994 nowych wydziałów eksploatacji w Kłobucku, Krzepicach i Olsztynie zabezpieczyło potrzeby lokalne w zakresie terytorialnego oddziaływania.

Niektóre z gmin uznały jednak, że działalność wodociągowo -kanalizacyjną mogą prowadzić samodzielnie i że według ich wiedzy będzie ona tańsza. Dyrektor i rada pracownicza przedsiębiorstwa nie przeciwstawiła się tym propozycjom, jeśli w obszarze działania wystąpiło tylko tzw. przyłączenie albo rozdzielność z Częstochowskim Wodociągiem Centralnym. Stąd w październiku 1992 roku wydzielono studnie i sieć wodociągową na terenie gminy Mstów, a z dniem 1 stycznia 1993 roku gmina Poraj przejęła eksploatację sieci wodociągowej oraz ujęcia wody w Masłońskiem. Dalsze wydzielenia ze struktur przedsiębiorstwa dotyczyły sieci wodociągowej i studni w Romanowie na rzecz gminy Kamienica Polska, Wydziału Eksploatacji Nr 3 w Myszkowie, a także w ubiegłym roku Wydziału Eksploatacji Nr 2 w Krzepicach działającego na terenie trzech gmin, z których dwie: Lipie i Panki na rok czasu zagościły w Związku Komunalnym. W wyniku dokonanej restrukturyzacji i zmian organizacyjnych przedsiębiorstwo ograniczyło swoją działalność do obszaru dziesięciu gmin, ale za to związanych wyłącznie niepodzielnością.

Stacja ozonowania wody na ujęciu Wierzchowiska. Ozonatory firmy Trailigaz. Awaryjna chlorownia wody.

W ciągu ostatnich siedmiu lat pod nadzorem Związku Gmin przedsiębiorstwo otrzymało przepustkę w przyszłość do realizacji 5 - letniego programu rozwoju branży wodociągowo - kanalizacyjnej.

     Dla zabezpieczenia odpowiednich rezerw wody i celem zwiększenia ciągłości świadczenia usług, szczególnie w okresie letnim, oddano w 1994 roku do eksploatacji kolejne zbiorniki wody nr 3 i 4, o pojemności po 8 tys. m3 w dzielnicy Błeszno w Częstochowie, a w dwa lata później drugi zbiornik o pojemności 5 tys. m3 na Kawich Górach.

     Celem wyeliminowania związków żelaza z ujęć wody w gminie Konopiska i Blachownia uruchomiono w ciągu czterech lat 3 automatyczne stacje uzdatniania wody oraz przepompownię wody dla zasilania sołectw Rększowice w gminie Konopiska i Nierada w gminie Poczesna.

     Jednocześnie przystąpiono do modernizacji ujęcia wody w Wierzchowisku polegającej na wybudowaniu stacji ozonowania wody oraz wymianie urządzeń i armatury o wysokim standardzie działania. Ze względu na wysoką jakość urządzeń do ozonowania wody firmy "Trailigaz" ponownie zdecydowano o podpisaniu kontraktu z tą firmą. Również w wyniku przeprowadzonego przetargu na dostawę urządzeń pompowych, stacja wzbogaciła się o najnowocześniejsze pompy firmy "KSB" i armaturę firmy "Schilling". Na ujęciu zastosowano automatyczną bazę danych dla całego ujęcia obejmującą 5 studni głębinowych i źródło z przekazem do centralnej dyspozytorni. System sterowania i łączności wykonała firma "Meraway" z Warszawy.

     W tym samym czasie uruchomiono nowocześnie działającą na przemiennikach częstotliwości lokalną hydrofornię w dzielnicy Błeszno w Częstochowie, zmodernizowano hydrofornię w Gnaszynie oraz 12 studni głębinowych na ujęciu w Mirowie i w Olsztynie.

     Realizując zalecenia Inspekcji Pracy w sprawie eliminowania z procesu dezynfekcji chloru gazowego, na ujęciach w Olsztynie i w Łobodnie zastąpiono dotychczasową technologię instalacją opartą o podchloryn sodu, zamontowaną w specjalnym przenośnym kontenerze. Ostatnie trzy lata poświęcono na modernizację bazy przy ulicy Jaskrowskiej wraz z centralną dyspozytornią, stacją diagnostyczną dla badania pomp głębinowych i stacją legalizacji wodomierzy. Po długiej przerwie ożywił swoją działalność Klub "Studnia" nadzorowany przez związki zawodowe.

     Stan posiadania w ostatnich latach ciągle ulegał powiększaniu dzięki nieodpłatnemu przekazywaniu na własność przez gminy i osoby fizyczne sieci wodociągowej i kanalizacyjnej. Przepisy prawno - finansowe wymagały takiego postępowania. Wraz ze wzrostem majątku przedsiębiorstwa zwiększyła się również infrastruktura gmin. Zdecydowano, że w gminach (Kłobuck, Blachownia, Olsztyn i Mykanów) powstaną oczyszczalnie ścieków, przy czym już w 1996 roku oddano do eksploatacji oczyszczalnię w Kłobucku i w rok później małą lokalna oczyszczalnię w dzielnicy Dźbów w Częstochowie. Pozostałe oczyszczalnie są w trakcie realizacji. Nie udało się wspólnymi siłami realizować budowy oczyszczalni ścieków w Myszkowie i w Krzepicach, gdyż obie te gminy opuściły Związek Komunalny uważając, że własnymi siłami działalność wodociągowo - kanalizacyjną będą prowadzić taniej. Mylili się, ale takie jest prawo wyboru i z tym się trzeba zgodzić. W gminie Częstochowa natomiast skanalizowano dzielnice: Dźbów, w części Stradom, Mirów i Kiedrzyn, a w gminie Blachownia znaczną część miasta. Z dziewiętnastu zadań jakie znalazły się w programie wykonano dziesięć, trzy zadania są w trakcie realizacji, a pięć zadań utraciło aktualność, ze względu na wystąpienie gmin ze Związku Komunalnego. Nie udało się, też zrealizować zadania p.n. budowa magistrali wodociągowej średnicy 400 mm w centrum miasta Częstochowa, celem poprawy tranzytu wody między zbiornikami "Błeszno" i "Oleńki" w pobliżu Jasnej Góry. Zadanie to będzie zrealizowane w ramach następnego 5 - letniego programu rozwoju branży do roku 2003.

    Ze stanu posiadania urządzeń wynika, że zaopatrzenie w wodę jest stosunkowo zadawalające i nie wymaga na najbliższe lata znacznych nakładów finansowych. Natomiast znaczne opóźnienia występują w odprowadzaniu ścieków i ich oczyszczaniu, a ta sfera wymaga ogromnych środków finansowych. Mimo to gminy, na terenie których znajdują się ujęcia wody, zaciągnęły pożyczki z instytucji finansujących tę branżę i realizują nowe oczyszczalnie ścieków, których celem będzie ochrona nie tylko własnych ujęć, ale przede wszystkim tych które zaopatrują w wodę miasto Częstochowa. Jest to wspólny interes wszystkich gmin zrzeszonych w Związku Komunalnym.

Centralna dyspozytornia na bazie przy ul.Jaskrowskiej. Centralna dyspozytornia na bazie przy ul.Jaskrowskiej. Centalna dyspozytornia przy ul. Jaskrowskiej.

Organy nadzoru oraz organy przedsiębiorstwa komunalnego były zgodne co do właściwej formy organizacyjnej, odpowiadającej działalności branży wodociągowo - kanalizacyjnej. Tymczasowe rozwiązania nie napawały optymizmem, chociaż wokoło dokonywały się przekształcenia z woli rad miast i gmin, najczęściej w sporze z organami przedsiębiorstwa. Wprawdzie w 1992 roku RRM miało określić nowe formy organizacyjne sektora komunalnego, ale zmiana rządu spowodowała wstrzymanie wydania takiego rozporządzenia. Dlatego też z inicjatywy posłów postulowano opracować najpierw projekt ustawy o przedsiębiorstwie komunalnym, a potem o działalności gospodarczej gmin. Niestety oba projekty upadły w sejmie. Kolejna inicjatywa poselska doprowadziła do zaproponowania ustawy o przedsiębiorczości komunalnej, w opracowaniu której brał udział w komisjach sejmowych delegat przedsiębiorstwa. I kiedy wydawało się, że powstanie dobrze opracowana i oczekiwana ustawa o przekształceniach i finansowaniu zadań komunalnych nowopowołana komisja porzuciła dotychczasowe prace i rozpoczęła nowe nad projektem ustawy o gospodarce komunalnej.

W projekcie tym zdecydowano się na formułę wygaśnięcia przedsiębiorstwa komunalnego z mocy prawa i zastąpienia go spółką prawa handlowego jeżeli w terminie do 30 czerwca 1997 roku Rada Gminy lub zgromadzenie związku nie podejmą uchwały o przekształceniu przedsiębiorstwa w spółkę. Innych form organizacyjnych poza zakładem budżetowym nie przewidziano. W tej sytuacji Związek Komunalny postawił przedsiębiorstwu pytanie, czy jest ono przygotowane do transformacji? Odpowiedź była twierdząca.

Wobec faktu trudności interpretacyjnych przepisów finansowych dla przedsiębiorstw komunalnych działających w oparciu o przepisy o przedsiębiorstwie państwowym tylko do 30 czerwca 1997 roku oraz kończących się procesów restrukturyzacyjnych w przedsiębiorstwie, wszystkie organy przedsiębiorstwa, związki zawodowe i organy nadzoru uznały, że najlepszym rozwiązaniem jest nie podejmowanie decyzji o przekształceniu i skorzystanie z przepisów ustawy o gospodarce komunalnej. W dniu 23 czerwca 1997 roku zdecydowano o przekazaniu przedsiębiorstwa na rzecz Związku Komunalnego. W tym dniu Związek Komunalny stał się właścicielem przedsiębiorstwa. W dniu 16 lipca 1997 roku spisano akt notarialny zawiązania spółki akcyjnej, a w dniu 23 lipca 1997 roku złożono dokumenty do właściwego sądu. Dopiero 12 grudnia 1997 roku zarejestrowano spółkę, która z mocy prawa prowadziła działalność od dnia 1 lipca 1997 roku.

 Pomimo ułomności zapisów w ustawie i problemów interpretacyjnych powstałych w gminie Częstochowa po złożeniu dokumentów do rejestracji w sądzie dziś można stwierdzić, że transformacja przedsiębiorstwa komunalnego w spółkę akcyjną była trafna i należy ją zaliczyć w poczet sukcesu lokalnego samorządu terytorialnego jakim jest Związek Komunalny Gmin d/s Wodociągów i Kanalizacji w Częstochowie. A przedsiębiorstwu nadano nazwę "Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji Okręgu Częstochowskiego Spółka Akcyjna w Częstochowie" i jako nowoczesna forma organizacyjna otrzymała przepustkę w przyszłość w oparciu o przepisy kodeksu handlowego oraz wzory standardów Unii Europejskiej zarówno w dziedzinie finansowania przedsięwzięć, jak i zarządzania.