Czy Wiesz, Że

Próbne pompowanie odwierconej studni. Budowa ujęcia wody Wierzchowiska. Układanie magistrali wodociągowej do Częstochowy.

Niechęć władz carskich do higienizacji miast i wsi Królestwa Polskiego oraz ograniczone możliwości finansowe magistratu, nie sprzyjały tego typu przedsięwzięciom. Aż do lat dwudziestych obecnego stulecia Częstochowa czekała na budowę miejskiego systemu wodociągowo - kanalizacyjnego. W pierwszych latach po odzyskaniu przez Polskę niepodległości, w miarę przywracania zdolności gospodarczych po zniszczeniach pierwszej wojny światowej, komunalny system wodociągowo - kanalizacyjny stawał się coraz bardziej potrzebny. Z powodu braku własnych funduszy, postanowiono zaciągnąć pożyczkę inwestycyjną w amerykańskiej firmie "Ulen & Company" z Nowego Jorku, za pośrednictwem Banku Gospodarstwa Krajowego. Była to pierwsza w Polsce większa transakcja kredytowa, która doszła do skutku na przełomie 1924 - 1925 roku, z inicjatywy ówczesnego premiera i ministra skarbu Władysława Grabskiego.

     Stronami jej były miasta: Lublin, Piotrków, Częstochowa i Radom. Suma udzielonego kredytu opiewała w nominale na 12 464 000 dolarów amerykańskich. Cel pożyczki obejmował kilka projektów, z czego w Częstochowie przewidywał budowę wodociągów i kanalizacji za kwotę kredytową w wysokości 2 579 000 dolarów amerykańskich. Spłata kredytu miała trwać 20 lat, począwszy od roku 1925. Spłatę kredytu dokonywano emitowanymi specjalnie w tym celu, przez Bank Gospodarstwa Krajowego, ośmio procentowymi obligacjami komunalnymi, nominowanymi w dolarach amerykańskich w złocie, gwarantowanymi przez Skarb Państwa i zainteresowane związki samorządowe. Miasta - strony transakcji kredytowej były bezpośrednimi dłużnikami Banku, który jako eminent był z kolei, bezpośrednim dłużnikiem amerykańskich posiadaczy obligacji.

     Obligacje te nie zostały wykupione w okresie międzywojennym. W roku 1937 zawarto umowę konwersyjną, zmieniającą warunki emisji, co znalazło swój wyraz m.in. w obniżeniu oprocentowania z 8 %, na 3 %, zniesieniu klauzuli zapłaty w dolarach w złocie i przedłużeniu okresu wykupu do 1967 roku. Opracowany przez towarzystwo "Ulen" projekt budowy wodociągów i kanalizacji w Częstochowie, przy wydatnym współudziale rzeczoznawcy prof. dr inż. Karola Pomianowskiego z Politechniki Warszawskiej, został zatwierdzony decyzją nr VIII B 1045/25 Ministerstwa Robót Publicznych w Warszawie z dnia 11 sierpnia 1925 roku.

Wykopy w III Alei.

Budowę wodociągów poprzedzały poszukiwania źródeł wody. Początkowo postanowiono uzyskać wodę z głębokich warstw. Na podstawie opinii prof. Lewińskiego poszukiwaniem objęto formację jury środkowej. W tym celu na zachodnim krańcu miasta, przy drodze Częstochowa - Herby odwiercono otwór studzienny do głębokości 625 metrów, w poszukiwaniu wody o odpowiedniej jakości. Z uwagi na dużą zawartość żelaza, do 2 mg/l oraz małą wydajność - 10 l/s, z tej studni zrezygnowano.  Zainteresowano się doliną rzeki Warty.

     W odległości 6,5 km od Częstochowy, przy szosie Częstochowa - Olsztyn, wykonano cztery odwierty, z których najlepszy o wydajności około 70 m3/h, zawierał wodę miękką, ze śladami żelaza i o znacznej bakteriologii. Z tego powodu zaniechano dalszych badań w tym terenie. Następne badania prowadzono w Mirowie, w odległości 6 km od Częstochowy. Przebadano istniejące źródła o bardzo dobrej jakości i wydajności ponad 300 m3/h. Jednak z powodu trudności ujęcia, ze źródeł tych nie skorzystano. Skoro wszystkie dotychczas rozpoznane wody nie miały być wykorzystane dla projektowanego wodociągu, zainteresowano się znanymi od dawna źródłami w Wierzchowisku, położonymi 9 km na północ od Częstochowy, których początkowo nie brano pod uwagę, z powodu znacznej odległości od miasta.

     W efekcie przeprowadzonych badań i obserwacji, uznano, że najlepszym źródłem wody będzie "źródło" o wydajności około 300 m3/h. Zostało ono włączone do projektu budowy ujęcia wody finansowanego przez towarzystwo "Ulen & Company". W tym celu rozszerzono i pogłębiono do 3 metrów, miejsce wypływu wody, założono obudowę żelbetową z otworami, i obłożono ją z zewnątrz kamieniami polnymi. Teren wokół oczyszczono w promieniu 7 metrów i na ławie betonowej posadowiono okrągły budynek. W wykonanej obudowie źródła zamontowano dwa kosze ssące doprowadzające wodę rurociągami o średnicy 350 mm, do wybudowanej pompowni.

Przygotowanie terenu pod budowę zbiornika na wzgórzu Jasnej Góry. Budowa bazy przy ul. Jaskrowskiej.

Projekt budowy przewidywał realizację obiektów:

• ujęcie wody Wierzchowisko o wydajność 8 tys. m3/dobę;
• stacja pomp i magistralę o średnicy 400 mm;zbiorniki wody na wzgórzu Jasnej Góry o pojemności 4 tys. m3;
• sieć wodociągową o długości 62 720 metrów;sieć kanalizacji sanitarnej o długości 44 400 metrów;
• sieć kanalizacji deszczowej o długości 6 529 metrów;
• przepompownie ścieków sanitarnych przy ulicy Jaskrowskiej oraz w dzielnicy Stradom i Zawodzie;
• mechaniczną oczyszczalnię ścieków przy ulicy Srebrnej o przepustowości 15700  m3/dobę.

     W ramach tych robót wykonano również szereg obiektów inżynierskich, np. przejścia pod torami kolejowymi i rzeką Wartą, a także budynki zaplecza technicznego przy ulicy Jaskrowskiej oraz budynek administracji, przy ulicy Katedralnej. Wszystkie te prace wykonano w ciągu 3 lat (1925 - 1928). W październiku 1928 roku osiągnięto sprawność techniczną urządzeń i sieci, i po 60 dniach rozruchu, przed świętami Bożego Narodzenia woda została dostarczona jej pierwszym odbiorcom. Zamierzenie zostało wykonane, osiągnięto sukces.

     Władze miasta postanowiły, że z dniem 1 stycznia 1929 roku będzie działać jednostka budżetowa przy Zarządzie Miasta pod nazwą "Wodociągi i Kanalizacja". Pierwszym dyrektorem został inż. Kazimierz Knauer, który przez owe lata z ramienia Zarządu Miasta, sprawował nadzór nad realizacją budowy obiektów wodociągowo - kanalizacyjnych. Głównym zadaniem powołanej jednostki było podłączenie jak największej ilości nieruchomości do sieci wodociągowej. Dużą pomocą było wydane przez Ministra Robót Publicznych, w porozumieniu z Ministrem Spraw Wewnętrznych, Zarządzenie z dnia 21 stycznia 1931 roku, o warunkach korzystania z urządzeń wodociągowych i kanalizacji w Częstochowie, które wręcz, zobowiązało właścicieli posesji do podłączania się do sieci miejskiej, pod rygorem administracyjnym. Spowodowało to radykalną poprawę w zakresie ilości podłączanych posesji korzystających z urządzeń przedsiębiorstwa.

     Ze względu na rosnące zużycie wody, które w roku 1934 przekroczyło 6200 m3/dobę, zaczęto poszukiwać nowych źródeł  wody. W wyniku podjętych działań w roku 1937 wykonano studnię w Woli Hankowskiej o wydajności 100 m3/h (studnia nr 1) oraz w Czarnym Lesie o wydajności 220 m3/h (studnia nr 2).

Agregat prądotwórczy Kruppa.

Do roku 1939 osiągnięto:

• zwiększenie wydajności ujęcia Wierzchowisko do 12 tys. m3/dobę;
• wydłużenie sieci wodociągowej do 85 600 mb.;
• wydłużenie kanalizacji sanitarnej do 59 400 mb.;
• wydłużenie sieci kanalizacji deszczowej do 25 800 mb.;
• zwiększenie ilości podłączeń wodociągowych do 2 144 sztuk;
• zwiększenie ilości podłączeń kanalizacyjnych do 1 312 sztuk.
• w przededniu drugiej wojny światowej z urządzeń wodociągowych korzystało 71 866 osób, a z kanalizacji 55 179 osób.
  

Po wyzwoleniu Częstochowy 16 stycznia 1945 roku, mimo wielkich trudności, a dzięki dużej ofiarności pracowników, udało się utrzymać w ruchu urządzenia, które nie uległy zniszczeniu w wyniku działań wojennych. Bardzo przydał się "kruppowski" agregat prądotwórczy oraz zapas oleju napędowego, ukryty w obrębie stacji Wierzchowisko, który umożliwiał dostawę wody do miasta (nie działała elektrownia).

Pierwsze lata powojenne były okresem odbudowy gospodarki po zniszczeniach, dopiero późniejsze lata rozwoju przemysłu i budowy nowych osiedli mieszkaniowych, wymogły podjęcie prac nad lokalizacją i udokumentowaniem nowych zasobów wody.

Z inicjatywy dyrektora Knauera zostały zlecone prace dokumentacyjne dla poszukiwania nowych źródeł wody w dzielnicy Mirów, w Częstochowie. Prace te były wykonywane pod kierunkiem profesora Józefa Gołąba. Przedwczesna śmierć dyrektora Knauera w lutym 1948 roku nie spowodowała opóźnienia prac, a dzieła dokończył następca - dyrektor inż. Eugeniusz Górecki.

Już w 1950 roku odwiercono sześć studni głębinowych o numerach 6, 7, 9, 11, 13 i 15, które w przyszłości miały posłużyć do budowy stacji pomp, wspomagając istniejące już ujęcie wody w Wierzchowisku.